AB Yapay Zeka Yasası’nda Yeni Dönem: Uygulama Tarihleri Değişti
Avrupa Birliği (AB), yapay zeka teknolojilerinin düzenlenmesinde kritik bir adım atarak Yapay Zeka Yasası’nda (AI Act) önemli değişikliklere gitti. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi tarafından Haziran ve Temmuz 2026’da nihai metni kabul edilen Dijital Omnibus düzenlemesiyle, yüksek riskli yapay zeka sistemlerine yönelik uygulama tarihleri ertelendi. Bu erteleme, sektördeki aktörlere uyum sağlamaları için ek süre tanıyor.
Ancak, bazı önemli yükümlülükler 2 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek. Özellikle genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modellerine ilişkin yaptırım yetkileri ve yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin şeffaflık kuralları bu tarihten itibaren uygulanmaya başlayacak.
Yüksek Riskli Sistemlerde Uygulama Takvimi Ertelendi
Dijital Omnibus’un en dikkat çekici maddelerinden biri, yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin uygulama tarihlerinin ertelenmesi oldu. Başlangıçta 2 Ağustos 2026 olarak belirlenen genel uygulama tarihi, iki farklı kategoriye ayrıldı.
- Bağımsız yüksek riskli yapay zeka sistemleri (Yasa’nın Ek III’ünde listelenenler) için yükümlülükler 2 Aralık 2027 tarihinden itibaren geçerli olacak.
- Mevcut AB ürün güvenliği mevzuatına tabi ürünlere entegre edilmiş yüksek riskli yapay zeka sistemleri (Yasa’nın Ek I’inde listelenenler) için ise son tarih 2 Ağustos 2028 olarak belirlendi.
Bu erteleme, özellikle uyum standartlarının henüz tam olarak hazır olmaması nedeniyle şirketlere önemli bir nefes alma alanı sağlıyor.
Deepfake ve Yapay Zeka İçeriklerinde Şeffaflık Zorunluluğu
AB Komisyonu, 10 Haziran 2026 tarihinde yapay zeka tarafından üretilen veya değiştirilen içeriklerin daha kolay ayırt edilebilmesi amacıyla yeni uygulama kurallarını yayımladı. Bu gönüllü kurallar, 2 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girecek olan Yapay Zeka Yasası’nın şeffaflık yükümlülüklerinin uygulanmasına yardımcı olacak.
Söz konusu tarihten itibaren deepfake içeriklerin yanı sıra kamuoyunu ilgilendiren konularda yayımlanan yapay zeka üretimi veya manipüle edilmiş metinlerin açıkça etiketlenmesi gerekecek. Ayrıca, vatandaşlar sohbet robotları gibi yapay zeka sistemleriyle iletişim kurduklarında karşılarında bir insan olmadığı konusunda bilgilendirilecek.
Yapay zeka tarafından üretilen içerikler için şeffaflık çözümlerinin uygulanmasına yönelik geçiş süresi de 6 aydan 3 aya indirildi ve yeni son tarih 2 Aralık 2026 olarak belirlendi. Bu, özellikle 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sürülen sistemler için geçerli olacak.
Yasaklanan Yapay Zeka Uygulamaları Genişletildi
Dijital Omnibus ile birlikte, belirli yapay zeka uygulamaları AB Yapay Zeka Yasası kapsamında yasaklananlar arasına dahil edildi. Bu kapsamda, rıza dışı cinsel içerik veya çocuk cinsel istismarı materyali üreten yapay zeka uygulamaları (örneğin “nudifier” uygulamaları) Aralık 2026’dan itibaren yasaklanacak.
Yasaklar ayrıca, zararlı yapay zeka tabanlı manipülasyon ve aldatma, güvenlik açığından yararlanma, sosyal puanlama ve kamuya açık alanlarda gerçek zamanlı uzaktan biyometrik tanımlama gibi uygulamaları da içeriyor.
Arka Plan
Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası, dünyadaki yapay zekaya özel ilk kapsamlı düzenlemedir. 13 Mart 2024’te Avrupa Parlamentosu’nda kabul edilen ve 1 Ağustos 2024’te AB Resmi Gazetesi’nde yayımlanarak yürürlüğe giren Yasa, yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi ve kullanımını risk tabanlı bir yaklaşımla yönetmeyi hedefliyor.
Yasa, yapay zeka sistemlerini risk seviyelerine göre dört ana kategoriye ayırıyor: kabul edilemez risk (yasaklananlar), yüksek risk, sınırlı risk ve minimum veya sıfır risk. Bu çerçeve, toplumsal zarar riski ne kadar yüksekse kuralların da o kadar katı olmasını öngörüyor.
Yaptırımlar ve Uygulama Mekanizmaları
Yapay Zeka Yasası’nın ihlalleri ciddi mali yaptırımlarla karşılanacak. Yasaklanan yapay zeka uygulamalarının ihlali durumunda, hangisi daha yüksekse, 35 milyon Euro’ya veya küresel yıllık cironun %7’sine kadar para cezaları uygulanabilir.
Yüksek riskli sistemler ve genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modellerine ilişkin uyumsuzluklar ile Madde 50 şeffaflık yükümlülüklerinin ihlali durumunda ise 15 milyon Euro’ya veya küresel yıllık cironun %3’üne kadar para cezaları öngörülüyor. Yetkililere yanlış bilgi sağlanması durumunda ise 7.5 milyon Euro’ya veya küresel yıllık cironun %1’ine kadar cezalar kesilebilir.
Genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modellerine yönelik yaptırım yetkileri, 2 Ağustos 2026 tarihinden itibaren AB Komisyonu tarafından aktif olarak kullanılmaya başlanacak. Bu, özellikle ABD merkezli teknoloji şirketleri için önemli bir uyum gerekliliği oluşturuyor.
Kullanıcıya Etkisi ve Şirketler İçin Ne Anlama Geliyor?
AB Yapay Zeka Yasası’ndaki bu güncellemeler, hem teknoloji şirketleri hem de son kullanıcılar için önemli sonuçlar doğuruyor. Şirketler, özellikle yüksek riskli yapay zeka sistemleri için uyum süreçlerini yeni takvimlere göre yeniden yapılandırmak zorunda kalacak. Bu, uygunluk değerlendirmeleri, teknik dokümantasyon ve yönetişim çerçevelerini güncellemeyi gerektiriyor.
Yapay zeka sistemlerini AB pazarına sunan veya AB’de kullanan tüm sağlayıcılar ve dağıtımcılar, konumlarından bağımsız olarak bu yasanın kapsamına giriyor. Bu durum, özellikle AB’de bir varlığı olmayan ancak ürünleri AB’deki kullanıcılar tarafından erişilebilen ABD’li şirketler için kritik önem taşıyor.
Vatandaşlar açısından ise, yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin etiketlenmesi sayesinde internette karşılaştıkları bilgiye daha eleştirel yaklaşma ve manipülasyondan korunma imkanı artacak. Deepfake gibi yanıltıcı içeriklerin önüne geçilmesi, dijital güvenliği ve kamuoyunun doğru bilgilendirilmesini destekleyecek.
Ayrıca, üye devletlerin ulusal düzeyde yapay zeka düzenleyici kum havuzları (sandbox) oluşturma süresi 2 Ağustos 2027’ye ertelendi. Bu kum havuzları, şirketlerin yapay zeka çözümlerini gerçek dünya koşullarında test etmelerine olanak tanıyacak.
