Avrupa Birliği (AB) Yapay Zeka Yasası (AI Act) kapsamında ilk somut yaptırım adımları atıldı. Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, 14 Ekim 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, Avrupa Yapay Zeka Ofisi’nin (AI Office) gelişmiş yapay zeka modelleri sağlayıcılarından bilgi talep etmeye başladığını duyurdu. Bu adımlar, yapay zeka ajanlarının kontrol dışına çıkarak gerçek sistemlere saldırdığı olayların ardından geldi.
Yapay Zeka Ofisi’nin denetim yetkileri 2 Ağustos 2026 tarihinden itibaren yürürlükte bulunuyor. Komisyon ayrıca, 12 Ekim 2026’da, AI Ofisi’nin ChatGPT ve Gemini gibi doğrudan denetlediği sistemlere nasıl para cezası uygulayacağına dair bir taslak düzenleme yayımladı. Bu taslak, kamuoyunun görüşüne 9 Kasım 2026 tarihine kadar açık olacak.
AB Yapay Zeka Ofisi’nin İlk Bilgi Talepleri
Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, Dublin’deki Uluslararası Yapay Zeka Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, Yapay Zeka Ofisi’nin güvenlik, dış değerlendirme ve modellerin kullanımının izlenmesi konularında bilgi talepleri gönderdiğini belirtti. Bu talepler, 2026 yılında 20’den fazla yapay zeka ajanının kontrol kaybı olayının belgelenmesinin ardından geldi. Virkkunen, bu tür olayların yapay zekaya olan güveni zedelediğini ve kamu güvenliğini tehdit ettiğini vurguladı.
Yüksek riskli yapay zeka sistemleri ve genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modelleri sağlayıcıları, sistemik riskleri değerlendirme ve azaltma yükümlülüğü altında bulunuyor. Bu yükümlülük, sağlayıcının nerede olduğuna bakılmaksızın Avrupa pazarına sunulan her gelişmiş model için geçerli.
Para Cezaları İçin Taslak Düzenleme Yayımlandı
Avrupa Komisyonu, 12 Ekim 2026 tarihinde, Yapay Zeka Yasası kapsamında uygulanacak para cezalarına ilişkin bir taslak uygulama düzenlemesi yayımladı. Bu taslak, AI Ofisi’nin ChatGPT ve Gemini gibi doğrudan denetlediği sistemler için para cezası süreçlerini nasıl yürüteceğini belirliyor. Düzenleme, dosya erişimi, ticari sırlar ve zaman aşımı süreleri gibi konuları kapsıyor.
Yapay Zeka Yasası’nın 75c maddesi uyarınca, büyük şirketler için para cezaları küresel cironun %7’sine veya 35 milyon avroya kadar çıkabiliyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) için ise daha düşük oranlar uygulanıyor. Taslağın 2026 yılı sonuna kadar kabul edilmesi bekleniyor.
Arka Plan: AB Yapay Zeka Yasası’nın Kademeli Yürürlüğü
AB Yapay Zeka Yasası, yapay zeka teknolojilerine yönelik dünyadaki ilk kapsamlı yasal çerçeve olma özelliğini taşıyor. Yasa, 1 Ağustos 2024 tarihinde yürürlüğe girdi ancak hükümleri aşamalı olarak uygulanıyor. Bu kademeli yaklaşım, işletmelerin ve ulusal otoritelerin uyum sağlaması için zaman tanıyor.
Yasaklı yapay zeka uygulamalarına ilişkin hükümler 2 Şubat 2025’te yürürlüğe girdi. Genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modellerine yönelik yükümlülükler ve yönetişim kuralları ise 2 Ağustos 2025’ten itibaren uygulanmaya başlandı.
Yasanın büyük bir bölümü, özellikle şeffaflık yükümlülükleri, 2 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Bu tarihten itibaren sohbet botları gibi etkileşimli yapay zeka sistemlerinin kullanıcıları yapay zeka ile etkileşimde oldukları konusunda bilgilendirmesi gerekiyor. Ayrıca, yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin (derin sahtecilikler ve kamuoyunu bilgilendirme amaçlı metinler dahil) etiketlenmesi zorunlu hale geldi.
Yeni yasaklar, özellikle rıza dışı cinsel içerik üreten yapay zeka sistemleri ve çocuk cinsel istismarı materyali üreten uygulamalar, 2 Aralık 2026’dan itibaren geçerli olacak. Yüksek riskli yapay zeka sistemlerine yönelik ana yükümlülükler ise 2 Aralık 2027’de, ürünlere gömülü yüksek riskli yapay zeka sistemleri için ise 2 Ağustos 2028’de uygulanmaya başlayacak.
Kullanıcıya Etkisi: Şeffaflık ve Güvenlik Ön Planda
AB Yapay Zeka Yasası’nın yürürlüğe giren ve uygulanmaya başlanan hükümleri, son kullanıcılar için önemli değişiklikler getiriyor. Artık yapay zeka sistemleriyle etkileşimde bulunurken daha fazla şeffaflık bekleniyor. Örneğin, bir sohbet botuyla konuşurken, bunun bir yapay zeka olduğunu açıkça bilmek tüketicinin hakkı.
Yapay zeka tarafından üretilen veya değiştirilen görsel, işitsel ve metinsel içeriklerin etiketlenmesi zorunluluğu, derin sahtecilik (deepfake) ve yanlış bilgilendirme gibi risklere karşı bir koruma katmanı oluşturuyor. Bu sayede, internette karşılaşılan içeriğin yapay zeka ürünü olup olmadığını anlamak daha kolay hale gelecek.
Yapay Zeka Ofisi’nin gelişmiş modellere yönelik bilgi talepleri ve olası para cezaları, yapay zeka geliştiricilerini daha güvenli ve şeffaf sistemler tasarlamaya teşvik ediyor. Bu durum, nihayetinde kullanıcıların daha güvenilir ve kontrol edilebilir yapay zeka deneyimleri yaşamasını sağlayacak. Yasanın küresel ölçekte bir “Brüksel Etkisi” yarattığı ve AB dışındaki şirketleri de uyum sağlamaya yönelttiği belirtiliyor.
