Üreticinin Maliyet Yükü Artarken Ürünler TMO Kotasına Takıldı
Türkiye’de tarım sektörü, girdi maliyetlerindeki kesintisiz artışlarla boğuşmaya devam ediyor. Mayıs 2026 itibarıyla tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (Tarım-ÜFE) yıllık bazda %43,08 oranında yükseldi. Bu artış, çiftçilerin gübre, mazot, tohum ve biçerdöver gibi temel girdilerde karşılaştığı yüksek maliyetleri bir kez daha gözler önüne serdi.
Kırşehir Haber Türk’ün 5 Temmuz 2026 tarihli haberine göre, özellikle buğday üreticileri, Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) alımlarındaki kota uygulamaları, geç randevular, kalite kesintileri ve 45 günü bulan ödeme süreleri nedeniyle zor günler geçiriyor. Bu durum, birçok çiftçiyi ürünlerini daha düşük fiyatlarla tüccarlara peşin satmak zorunda bırakıyor.
Üretici-Market Fiyat Farkı Elmada %379,3’e Ulaştı
Haziran 2026 verileri, üretici ile market arasındaki fiyat farkının alarm verici boyutlara ulaştığını gösteriyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) tarafından yapılan açıklamaya göre, haziran ayında üreticiden 18 liraya alınan elma, market raflarında 89 liraya satılarak %379,3‘lük bir fiyat farkına işaret etti.
Aynı dönemde marketlerde çilek fiyatı %81, havuç %52,2, kabak %32,8 ve kuru soğan %32,5 oranında artış gösterdi. Bu artışların temelinde mevsimsel geçişler ve sera üretim dönemlerinin sona ermesi gibi faktörler etkili oldu.
Arka Plan: Rekor Üretim ve Destekler
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 4 Temmuz 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, son 66 yılın en yağışlı sezonunun yaşanmasıyla birlikte 140 milyon tonluk bitkisel üretim beklentisinin Cumhuriyet tarihinin en yüksek verim rekoruna ulaşacağını belirtti. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise 2026 yılında tarım sektörüne toplamda 938 milyar liralık destek sağlanacağını duyurdu.
Bakan Yumaklı ayrıca, Dünya Bankası’nın 2025 yılı raporuna göre Türkiye’nin 83,2 milyar dolarlık tarımsal hasılayla Avrupa’da birinci, dünyada ise yedinci sırada yer aldığını vurguladı. Bu olumlu tablolar, üreticinin sahadaki zorluklarıyla tezat oluşturuyor.
Girdi Maliyetleri ve Enflasyon Baskısı
DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Hasan Karal, 25 Haziran 2026 tarihli açıklamasında, tarımsal girdi maliyetlerinin Eylül 2019’dan bu yana tam 80 aydır kesintisiz arttığına dikkat çekti. Nisan 2026’da Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) yıllık bazda %38,97, aylık bazda ise %5,61 yükseldi.
Bu artışlar, aynı dönemdeki tüketici enflasyonunun da üzerinde gerçekleşerek üreticinin maliyet baskısıyla mücadelesini zorlaştırıyor. Özellikle gübrede yıllık %62,77, enerjide %48,44 ve yemde %37,07 gibi yüksek oranlı artışlar, üretim maliyetlerini doğrudan etkiliyor.
Tüketiciye Yansıması: Gıda Enflasyonu ve İthalat Kararları
Haziran 2026 itibarıyla yıllık gıda ve alkolsüz içecekler endeksi %35,45‘e ulaşarak tüketici üzerindeki enflasyon baskısının devam ettiğini gösteriyor. Üretici ile market arasındaki fiyat farkının bu denli açılması, nihai tüketicinin gıdaya daha yüksek bedellerle ulaşmasına neden oluyor.
Diğer yandan, 4 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu veya karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatı için tarife kontenjanı açıldı. Bu karar, yerli üreticiler açısından fiyatlar üzerinde olumsuz bir baskı oluşturma potansiyeli taşıyor.
Fındıkta İhracat Geliri Artarken Üretici Neden Kaybediyor?
8 Temmuz 2026 tarihli Ünye Gündem Haber’de yer alan bilgilere göre, fındık sektöründe de benzer bir çelişki yaşanıyor. Türkiye, 1 Eylül 2025 ile 30 Haziran 2026 tarihleri arasında 169 bin 480 ton iç fındık ihraç ederek 2 milyar 219 milyon dolarlık döviz girdisi sağladı.
Ancak, piyasada konuşulan 160-170 TL bandındaki üretici fiyatları, ihraç edilen ürünün birim değeriyle kıyaslandığında üreticinin emeğinin karşılığını tam olarak alamadığını ortaya koyuyor. Bu durum, aracı ve işleme paylarının yüksekliği ile pazar gücü asimetrisinden kaynaklanan yapısal sorunlara işaret ediyor.
